Η παλάντζα δυστυχώς αργεί να ισορροπήσει.

 

"Ένας σπουδαίος δάσκαλος είναι ένας σπουδαίος καλλιτέχνης.
Η διδασκαλία μπορεί να είναι η σπουδαιότερη από τις Τέχνες,
αφού το μέσο είναι το ανθρώπινο μυαλό και το πνεύμα."
Τζον Στάινμπεκ 

Δεν έχω σκοπό να πάω κόντρα στο δημόσιο αίσθημα αγανάκτησης που κυριαρχεί το τελευταίο διάστημα με αφορμή τα έκτροπα που συμβαίνουν στα σχολεία. Ανοίγω το σημερινό θέμα περισσότερο για να καταθέσω τον προβληματισμό μου σχετικά με όσα διαδραματίζονται στους σχολικούς χώρους. Κι αυτό θα το κάνω ξεκινώντας με μια μικρή αναδρομή στα σχολικά χρόνια της γενιάς μου.

Ας αρχίσω λοιπόν από το δημοτικό.

Στο σύνολο των έξι εκπαιδευτικών μας δύο, ένας άντρας και μια γυναίκα, ήταν οι καλύτεροι. Είχαν πάθος με τη δουλειά τους, ήταν δίκαιοι με τα παιδιά, αυστηροί όσο έπρεπε για να τηρείται η ησυχία και κυρίως πρωτοποριακοί στον τρόπο που δίδασκαν.

Από τους υπόλοιπους θυμάμαι την κυρία Επιθεωρητού, σύζυγο του επιθεωρητή που κατά τη διάρκεια του μαθήματος έπλεκε καθισμένη αναπαυτικά στην έδρα. Όσα παιδιά πέρασαν από τα χέρια της, στραβώθηκαν εντελώς.

Θυμάμαι τον επόμενο «λαμπρό» δάσκαλο που ήταν κάπως τρομακτικός στην όψη γιατί δεν χαμογελούσε ποτέ. Χτυπούσε με λύσσα τις παλάμες των παιδιών σε κάθε λάθος ή παραστράτημα και ειδικά στα αγόρια της τάξης του απολάμβανε να τους στρίβει τις φαβορίτες μέχρι που έβλεπε δάκρυα στα μάτια τους αλλά και πάλι δεν σταματούσε. Υπήρξα μάρτυρας ενός τέτοιου περιστατικού, και εκείνη ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ως παιδί βαθιά αγανάκτηση και μίσος.

Ο ίδιος αυτός δάσκαλος είχε σταθερά πάνω στην έδρα ένα ποτήρι με σκούρο υγρό, πιθανόν να ήταν καφές, και συχνά πυκνά έβγαζε την μασέλα του και την πετούσε μέσα. Μετά, την έβγαζε με τα χέρια του και την τοποθετούσε ξανά στη θέση της. Όλο αυτό το σκηνικό γινόταν μπροστά στα έκπληκτα και αηδιασμένα παιδικά μάτια.

Θυμάμαι κι άλλον έναν, διευθυντή του σχολείου μας, που είχε κρυφή σχέση με την μητέρα φίλου και γείτονά μας. Κάποια μέρα σήκωσα το ακουστικό για να τηλεφωνήσω και άκουσα την ερωτική συνομιλία τους. Εκείνη του ζητούσε συνεχώς να βοηθήσει τον γιό της κι εκείνος την ρωτούσε πότε θα έφευγε ο άντρας της από το σπίτι για να την επισκεφτεί. Το είπα στη μητέρα μου και με μάλωσε. Απαίτησε να μην το ξανακάνω. Ο γιός της γειτόνισσας, αν και αδύναμος μαθητής, προβιβάστηκε με δέκα εκείνη τη χρονιά, βαθμό που δεν είχε ξαναδεί ποτέ του.

 Ο αδελφός και ο εξάδελφός μου είχαν την ατυχία να περάσουν και από τους δυο αυτούς δασκάλους. Δεν βοηθούσε και η τότε πολιτική κατάσταση. Οι πατεράδες μας ήταν του Κέντρου και διάβαζαν τα Νέα ενώ οι εν λόγω εκπαιδευτικοί ήταν δεξιοί. Έδερναν τα παιδιά εξαιτίας των πολιτικών φρονημάτων των πατεράδων τους.

Τόσο ο αδελφός μου όσο και ο εξάδελφός μου έτρεφαν πάντα γι' αυτούς βαθύ μίσος.

Στα χρόνια της Χούντας, στο εξατάξιο τότε γυμνάσιο, ήρθε και η δική μου σειρά να χάσω πάσα ιδέα για τους περισσότερους από τους καθηγητές μας. Η δουλοπρέπειά τους στο καθεστώς και ο φόβος τους μην τυχόν και στιγματιστούν ως αντιφρονούντες, τους ωθούσαν να φέρονται απάνθρωπα στις μαθήτριες. Δημόσιες ταπεινώσεις και χαστούκια που έφταναν μέχρι το ξύλο, όλα σε δημόσια θέα, το πρωί, μετά την προσευχή και την έπαρση της σημαίας.  Πριν, περνούσαν κάποιες καθηγήτριες από τις σειρές των παραταγμένων μαθητριών και μας έψαχναν τα νύχια, μήπως είναι βαμμένα, επιτηρούσαν την εμφάνισή μας. Αλίμονο σε όσες είχαν σγουρά μαλλιά και δεν έστρωναν καλά στο κεφάλι τους. Σκαμπίλια και τραβήγματα από τις αλογοουρές.

Έτσι νόμιζαν πως συνετίζουν τις απείθαρχες που δεν φορούσαν την μπλε κορδέλα στα μαλλιά, που λούζονταν με χαμομήλι για να ξανθαίνουν οι μπούκλες τους, που ξεχνούσαν να καρφιτσώσουν το σήμα τους στην ποδιά ή φορούσαν σοσόνια σε άλλα χρώματα εκτός από μπλε και άσπρο. Νιώθαμε τρόμο. Ο γυμνασιάρχης διάβαζε από έναν κατάλογο, που προηγουμένως του είχαν παραδώσει οι καθηγήτριες, τα ονόματα όσων κοριτσιών δεν είχαν πειθαρχήσει.

Σ’ αυτό το «έξοχο» εκπαιδευτικό περιβάλλον είχαμε ξεχωρίσει έναν καθηγητή. Μαθηματικός ήταν. Υπερήφανος και αξιοπρεπής άνθρωπος Αρνιόταν να παραβρίσκεται σε τέτοιους πειθαρχικούς ελέγχους αδιαφορώντας για τις έξαλλες,  εκτός ελέγχου, φωνές του γυμνασιάρχη που τον διέταζε να επιστρέψει στη θέση του. Ένα φωτεινό παράδειγμα ήταν ο μαθηματικός μας, σ’ εκείνα τα μαύρα χρόνια της εφηβείας μας.

Ας έρθω στο σήμερα.

Τα πράγματα απ’ την πλευρά των μαθητών φαίνεται πως έχουν ξεφύγει. Οι εκπαιδευτικοί ζητούν πιο αυστηρές τιμωρίες εκείνων που εκτρέπονται.  Ξέρουμε πολύ καλά πως όλα ξεκινούν μέσα από το σπίτι. Εκεί μπαίνουν οι βάσεις του ήθους, της αξιοπρέπειας του σεβασμού και της δικαιοσύνης. Η κοινωνία πιστεύει πως οι γονείς τέτοιων παιδιών είναι ανάξιοι και αναποτελεσματικοί στο ρόλο τους. Και ίσως να είναι. Όμως αυτός είναι ο μόνος λόγος;

Η κοινωνία είναι μια πυραμίδα. Όταν ο πολίτης νιώθει εξουθενωμένος από την αδικία που υφίσταται απ’ την πλευρά του κράτους, όταν βλέπει να συρρικνώνεται το εισόδημά του και να μην τα βγάζει πέρα με τις υποχρεώσεις του. Όταν δεν μπορεί να στηρίξει τα όνειρα των παιδιών του ενώ, την ίδια στιγμή, απέναντι του πρωτοστατεί μια κάστα πολιτών που απολαμβάνει όλα τα προνόμια με σκανδαλιστικό τρόπο. Σε ποιόν άραγε θα «μετακυλιθεί»  αυτό το άρρωστο περιβάλλον; Με ποιους αδικημένους και ποιους ωφελημένους;

Μέχρι σήμερα γίνεται προς τα κάτω με τελικό αποδέκτη τους οργισμένους νέους που βλέπουν μπροστά τους σκοτάδι, μηδέν προοπτική.

Τα ακραία κοινωνικά φαινόμενα για να έρθουν σε μια ισορροπία χρειάζονται πολλά χρόνια. Η κοινωνική παλάντζα ανεβοκατεβαίνει για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να ισορροπήσει. Κάποτε επικρατούσε η ασύδοτη εξουσία των δασκάλων πάνω στους μαθητές.

Σήμερα όπως φαίνεται επικρατεί η ασύδοτη εξουσία των μαθητών πάνω στους εκπαιδευτικούς. Έτσι τουλάχιστον παρουσιάζεται από το σύστημα.

Προσωπικά πιστεύω πως η διόρθωση του «μοντέλου» δεν θα γίνει με περισσότερες τιμωρίες. Θα γίνει, ξεκινώντας με σεβασμό του κράτους προς τους πολίτες, με απονομή δικαιοσύνης, με δίκαιη αντιμετώπιση όλων και παροχή ασφάλειας. Μόνον όταν η υπέρτατη εξουσία του κράτους αναλάβει να εκτελέσει σωστά τον ρόλο της απέναντι στους πολίτες, τότε μόνον οι πολίτες - οι οικογένειες - θα ανακτήσουν την αξιοπρέπεια και τη συνείδησή τους και θα δώσουν σωστά παραδείγματα στα παιδιά τους.

Και η κοινωνική παλάντζα, δυστυχώς, θα αργήσει πολύ να ισορροπήσει.